PSZCZOŁA ŚRODKOWOEUROPEJSKA KAMPINOSKA (Apis Mellifera Mellifera)
„W sercu Puszczy Kampinoskiej nie tylko pozyskujemy miód – jesteśmy w drużynie strażników tego rzadkiego dziedzictwa.
Jako Pszczela Symfonia mamy zaszczyt uczestniczyć w programie ochrony zasobów genetycznych pszczoły AMM. linii Kampinoska. Prowadzimy nasze pasieki w obszarze hodowli zachowawczej. To nasza wspólna misja, by to, co najcenniejsze w polskiej naturze, przetrwało dla przyszłych pokoleń.”
Apis Mellifera Mellifera linii M. kampinoska
Pszczoła środkowoeuropejska linii kampinoska, zwana „ciemną pszczołą” to potomkini pszczół występujących pierwotnie na terytorium dzisiejszej Polski i w Europie od czasów ostatniego zlodowacenia. Jedna z pięciu naszych rodzimych populacji pszczoły miodnej (czterech środkowoeuropejskich i jednej kraińskiej), związana szczególnie z obszarem dzisiejszego Mazowsza.
W czasach, gdy Polskę porastały dzikie, gęste lasy to właśnie puszcze stanowiły jej naturalne środowisko bytowania. W roślinności porastającej leśne runo, w konarach drzew, na kwietnych łąkach i rozlewiskach rozbrzmiewały dźwięki pszczelej symfonii tych pradawnych zapylaczy – pszczół środkowoeuropejskich.
Przez stulecia z owoców pracy tych pszczół korzystali bartnicy, doglądając pszczół w leśnych barciach, następnie pszczelarze w przydomowych pasiekach.
Pszczoła środkowoeuropejska kampinoska, od prawieków żyjąca w naszym klimacie, idealnie dostosowała się do rytmu polskiej natury. Trwała i odporna, doskonale znosiła długie zimy. Pszczela rodzina rozwijała się wiosną nieśpiesznie i asekuracyjnie, licząc się z tak częstymi i nagłymi kaprysami pogody. Gdy już przeczekała niebezpieczne wiosenne załamania pogodowe, wówczas z pełną werwą ruszała ze swoim rozwojem. Największą siłę rodziny i moc gromadzenia miodu osiągała na czas kwitnienia lip, czyli drugą połowę czerwca i lipiec.
Tymczasem postępowała zmiana w polskim rolnictwie. Pojawiało się coraz więcej upraw przemysłowych, popularność zyskały rośliny takie jak rzepak, kwitnące i obficie nektarujące w maju. To pociągnęło za sobą zmiany w pszczelarstwie – coraz częściej sprowadzane były do pasiek matki pszczele ras zagranicznych, ras o dynamicznym wiosennym rozwoju (osiągające odpowiednią siłę do pozyskiwania miodu rzepakowego), nieco łatwiejsze „w obsłudze” i bardziej ekonomiczne z punktu widzenia produkcji miodu. Obce rasy nieomal całkowicie wyparły nasze rodzime pszczoły środkowoeuropejskie.
Wszystko to doprowadziło „ciemną pszczołę” na granicę zagłady jako podgatunku.
Na początku lat 80 ubiegłego wieku, utworzono na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego zamknięty rejon hodowli zachowawczej tej linii pszczół, gdzie stacjonuje pasieka zachowawcza z pszczołami kampinoskimi. Dzięki temu pszczoła kampinoska w ogóle przetrwała do dziś i może stanowić cenne źródło genów pszczół środkowoeuropejskich. Sytuacja jednak nie jest dobra. Obszar hodowli zachowawczej nie był szczelny - na prywatnych posesjach położonych w obszarze Parku oraz w jego otulinie znajdowało się i nadal znajduje bardzo dużo pasiek z pszczołami obcych ras, co stanowi OGROMNE zakłóca czystość genów. Aktualnie w całej Polsce występuje zaledwie kilkadziesiąt rodzin względnie czystych rasowo. To prawie nic.
Jest jednak jeszcze szansa, aby uratować ją jako podgatunek od całkowitego wyginięcia.
Od kwietnia 2024 r. program ochrony zasobów genetycznych pszczół środkowoeuropejskich dla linii M. kampinoska, jako stado wiodące i lider prac hodowlanych, prowadzi Pasieka Hodowlana Sawa, we współpracy ze Stowarzyszeniem Kampinoska. Od czasu połączenia sił tych dwóch instytucji, zaczęły dziać się wspaniałe rzeczy w kwestii ochrony i odtwarzania populacji tej pszczoły w jej naturalnym środowisku. Dużo dzieje się także w temacie promowania wiedzy na temat istnienia pszczół kampinoskich oraz potrzeby chronienia ich jako polskiego żywego dziedzictwa przyrodniczego.
